Skip to main content

การวัดแสง แบบ Zone System, EP I

10

คำว่า “ Photography” แปลตรงตัวว่า “การเขียนภาพด้วยแสง”
เพราะฉะนั้น แสง จึงเป็นเรื่องสำคัญมากๆเรื่องนึงของกระบวนการถ่ายภาพ

การวัดแสง จึงเป็นเรื่องที่สำคัญมากๆ เพื่อให้ได้ปริมาณแสงพอเหมาะพอควรกับสิ่งที่เราถ่าย วิธีการหลักๆ ในการวัดแสงเบื้องต้นนั้น มีอยู่สองแบบคือ

01

การวัดแสงแบบตกกระทบ

1. วัดแสงตกกระทบ ( Incident Light )

คือการวัดปริมาณแสง จากแหล่งกำเนิดแสงที่มาตกกระทบที่แบบ โดยการนำเครื่องวัดแสงมาวางหน้าแบบและหันโดมเครื่องวัดแสงไปที่กล้อง วิธีนี้จะได้ปริมาณความเข้มของแสงที่ถูกต้องที่สุด

แต่ข้อด้อยของวิธ๊นี้คือ เราต้องสามารถเดินไป-กลับจากกล้องไปแบบได้สะดวก คือแบบต้องอยู่ไม่ไกล เช่นในระยะไม่กี่เมตร วิธีนี้จึงเป็นที่นิยมใช้ในสตูดิโอถ่ายภาพเป็นหลัก การถ่ายภาพแบบ outdoor หรือ Landscape จึงไม่เหมาะ

02

การวัดแสงแบบสะท้อน

2. วัดแสงสะท้อน ( Reflected Light)

การวัดแสงแบบสะท้อน คือการวัดปริมาณแสงที่ตกกระทบตัวแบบแล้วสะท้อนออกมา โดยเราถือมิเตอร์วัดแสงไว้ข้างๆเลนส์ หันหน้าไปที่ตัวแบบที่ถ่าย วิธีนี้สะดวกและได้รับความนิยมมากๆ หลังๆจึงมีการผนวกมิเตอร์วัดแสงฝังเข้าไปในกล้องเลย โดยอยู่ในตำแหน่งเดียวกับระยะจากเลนส์ถึงเซ็นเซอร์รับภาพ ทำให้มีความแม่นยำมาก เพราะได้ค่าแสงที่ผ่านฟิลเตอร์และเลนส์ต่างๆมาแล้วเรียบร้อย

03

วัตถุดำ สะท้อนแสงน้อย, วัตถุขาว สะท้อนแสงมาก

แต่ที่เป็นปัญหาหลักๆของการวัดแสงสะท้อนคือ ของที่เราถ่ายแต่ละอย่างมีการสะท้อนแสงไม่เท่ากันเลย วัตถุสีขาวก็สะท้อนแสงมาก วัตถุสีเข้มก็สะท้อนน้อย ผิววัตถุที่่มันวาวก็สะท้อนมากกว่าผิวที่ด้าน แล้วจะเอาอะไรเป็นหลักในการวัดหละ?
ก็ได้มีการวัดและหาค่าเฉลี่ยออกมาครับ ได้ความว่า วัตถุส่วนใหญ่นั้นเมื่อแสงตกกระทบจะมีค่าเฉลี่ยโดยรวมคือสะท้อนแสงออกมาที่ 18 % จึงมีการผลิตกระดาษเทา 18% ออกมาใช้เป็นตัวอ้างอิงในการวัด เช่น Kodak Gray Card

และกำหนดให้มิเตอร์วัดแสงหรือมิเตอร์วัดแสงในกล้อง แสดงค่าพอดี คือขีดตรงกลางหรือเลข 0 จะเท่ากับค่าเทา 18 % ด้วย

04

มิเตอร์วัดแสงในกล้อง จะวัดแสงพอดีที่เทา 18%

จากภาพด้านบน เมื่อเราวัดแสงที่ Gray Card และปรับค่าในกล้องให้เครื่องวัดแสงในกล้องโชว์ที่ตำแหน่ง 0 ฮิสโตแกรมหลังกล้องและใน Photoshop จะอยู่ตรงกลางตามภาพ เพราะกล้องถูกเซ็ทมาให้วัดพอดีกับสีเทา 18% เราจะได้ปริมาณแสงที่ตรงกับความเป็นจริง และภาพที่ได้จะมีความสว่างพอดีเท่ากับ Zone 5 เสมอ

ทีนี้ถ้าเราเอากล้องไปวัดแสงวัตถุสีดำ วัตถุสีเทากลาง กับวัตถุสีขาว ดูบ้างหละ
ผลที่ได้ก็จะเป็นดังภาพด้านล่าง ภาพที่กล้องถ่ายมาจะเป็นเทากลางหมด เพราะมิเตอร์วัดแสงในกล้องถูกตั้งให้มาพอดี 0 ที่ค่าสีเทาเสมอ

05

วัตถุดำ-เทา-ขาว วัดแสงตามกล้อง จะถ่ายมาได้เทา 18% เสมอ

สมมุติรูปนี้ตั้งกล้องไว้โหมด M แล้วคงค่ารูรับแสงไว้ค่าเดียว เช่น f/11
วัดกับค่าเทากลางได้ค่า 0 ที่ s 1/125

วัดกับสีดำได้ค่า 0 ที่ s. 1/ 30

วัดกับค่าสีขาวได้ค่า 0 ที่ s. 1/500

เพราะเมื่อกล้องถูกตั้งให้พอดีกับสีเทา พอไปวัดสีดำ กล้องจะบอกเราว่า แสง under ไป 2 stop ให้เราปรับสปีดช้าลงเป็น 1/30 หรือกลับกัน พอไปวัดสีขาว กล้องจะบอกเราว่า Over ไป ให้เราสปีดเร็วขึ้นเป็น 1/500

รูปถ่ายที่ได้ทั้งสามรูป เลยออกมาเทาเท่ากันหมดครับ

การวัดแสงแบบ Zone System

06

การวัดแสงเฉพาะจุดด้วย Spot meter แล้วนำค่านั้นมาวางโซนต่างๆ

ในระบบ Zone System จะมีการแบ่งค่าความสว่าง จากมืดสุดไปถึงสว่างสุดเป็นกลุ่มๆ หรือเรียกว่า Zone เริ่มจากมืดสุด Zone 0 ไล่ไปจนถึงสว่างสุด Zone 10

07

Zone System เราจะใช้วิธีวัดแสงเฉพาะจุด(Spot) แบบสะท้อน(Reflect) ในการวัดเพื่อมาวางโซนต่างๆในภาพ เนื่องจากเรารู้อยู่แล้วว่าเครื่องวัดแสงจะโชว์ค่าพอดีที่เทากลางเสมอ ตรงนี้เราจะกำหนดไว้เป็น Zone 5 เช่น สมมติวัดได้ f/11, s.1/125

08

การปรับกล้องให้ได้ค่า Zone ต่างๆ

ถ้าต้องการให้แบบสว่างขึ้นไป อยู่โซน 8 เราก็ปรับค่าการถ่ายให้ over ขึ้นไป 3 โซน โดยเราต้องรู้มาก่อนโดยการเทสต์แล้วว่า ต้อง overไปเท่าไหร เช่น สมมติว่าจากโซน 5 ไปโซน 8 overไป +2 stop เราก็ปรับสปีดจาก 1/125 เป็น 1/30 ตรงจุดนั้นก็จะเป็นโซน 8
ในทางกลับกัน ถ้าเราต้องการให้ตรงจุดที่เราวัดนั้นเป็น Zone 3 คือในส่วนดำที่ยังมีรายละเอียด เราก็ปรับสปีด under ไป -2 stop จาก 1/125 เป็น 1/500 ภาพที่ได้ก็จะเป็น โซน 3 ครับ

ปกติการถ่ายภาพแบบโซนซิสเต็ม จะมีการวัดแสงเฉพาะจุดในหลายๆจุด อย่างน้อยที่สุดคือ 2 จุด คือ ส่วนสว่างที่ยังมีดีเทล Zone 8 กับส่วนมืดที่มีดีเทล Zone 3 แล้วมาหาค่าการ Expose ว่าจะต้องถ่ายอย่างไรถึงจะเก็บดีเทลในภาพให้ได้ครบ และมีการไล่น้ำหนักโทนภาพได้สวยงาม

09

รูปตัวอย่างการถ่ายภาพแบบ Zone System

สรุป

การวัดแสงแบบ Zone คือการวัดแสงสะท้อนแบบเฉพาะจุด ถ้าถ่ายตามที่กล้องวัดได้พอดี ก็จะเป็นเทากลาง Zone 5 เสมอ ไม่ว่าวัตถุนั้นจะมืดหรือสว่าง (ต้องมีการเทสต์ก่อนว่าเครื่องวัดแสงเราตรงไหมด้วย)

และถ้าต้องการให้วัตถุนั้นไปอยู่โซนไหน เช่นสูงขึ้น ก็ปรับค่าการฉายแสงให้นานขึ้น หรือมืดลงกว่าโซน 5 ก็ปรับค่าการฉายแสงให้สั้นลงครับ

ส่วนจะปรับไปเท่าไหร่ เท่ากับโซนไหน ต้องเอากล้อง+เลนส์ของตัวเองที่ใช้มาถ่ายเทสต์หาค่าจริงๆที่เฉพาะของกล้องแต่ละตัวดูครับ

ปล. ถ้าไม่เข้าใจ หรือสงสัยตรงไหน ทิ้งคำถามไว้ในคอมเม้นท์ได้นะครับ เผื่อจะมีภาคต่อ



เขียนที่บ้าน

21/07/2016

สมชายการช่าง

หมายเหตุ : บทความนี้ เขียนเพื่อให้ความรู้เป็นวิทยาทาน สามารถแชร์ได้ตามสะดวก

แต่ไม่อนุญาติให้ก๊อปปี้แล้วไปแปะตามเว็บอื่นๆ หรือเอาไปแก้ไขดัดแปลงแล้วใส่ชื่อตัวเองแทน

 

  • Hits: 336

แนะนำมือใหม่ เลือกใช้ฟิล์มขาวดำแบบต่างๆ

00

ช่วงนี้กระแสคนหันมามาถ่ายภาพจากฟิล์มกันมากขึ้นเรื่อยๆ ฟิล์มก็มีขายกันมากมายหลายช่องทาง ร้านค้าจริง ร้านค้าออนไลน์ หรือในเฟสบุคเอง ก็เห็นมีคนเปิดร้านขายกันเต็มไปหมด

ผมเลยอยากจะเขียนบทความแนวเป็นไกด์ไลน์ ให้คนถ่ายฟิล์มมือใหม่ ได้พอเข้าใจ และเลือกใช้งานกันได้สะดวกขึ้น

โดยขอเริ่มจากเรื่องของ ฟิล์มขาวดำ ก่อน โดยจะกล่าวถึงเฉพาะ ฟอร์แมท 135 ( 35 มม.) ที่นิยมใช้กันทั่วไป

ผมจะขอแบ่งออกเป็น Level ต่างๆ เพื่อให้เข้าใจง่าย สัก 3 Level แล้วกันนะครับ

.

  1. Entry-level

ระดับเริ่มต้น คนเพิ่งหัดถ่ายแรกๆ นิสิต นักศึกษา โดยระดับนี้จะเน้น ราคาประหยัด ฟิล์มมีช่วงรับแสงกว้าง ( Wide Exposure Latitude ) ทำให้ถ่ายง่าย ถ่ายโอเว่อหรืออันเด้อ สัก 1-2 สต๊อป ก็ยังได้ภาพที่พอใช้งานได้อยู่ ไม่ต้องการการเก็บรักษาที่ซีเรียส ฟิล์มระดับนี้ ได้แก่

  • FOMA
    01

FOMAPAN

ฟิล์ม FOMA รุ่น FOMAPAN ฟิล์มขาวดำราคาประหยัด จากสาธารณรัฐเช็ก (Czech Republic) แบรนด์ FOMA ก่อตั้งมาตั้งแต่ปี 1921, FOMAPAN เป็นฟิล์มขาวดำมีช่วงรับแสงกว้าง ความไวแสงมีให้เลือก ISO 100 , 200 และ 400 โทนจะออกแนวเก่าๆ อนุรักษ์นิยม โอลด์สไตล์ ราคาอยู่ประมาณ 150 -160 บาท

....

  • Kentmere
    02

Kentmere 100, 400

ฟิล์ม Kentmere เปิดตัวในปี 2009 ผลิตโดย Harman Technology ประเทศอังกฤษ เจ้าของเดียวกับ ILFORD โดยกำหนดตลาดไว้ต่ำกว่าฟิล์ม ILFORD ให้เป็นฟิล์มขาวดำรุ่นเริ่มต้น ราคาประหยัด มีช่วงรับแสงกว้าง ใช้ง่าย ความไวแสงมีให้เลือก ISO 100 และ 400 ราคาอยู่ประมาณ 120-140 บาท

...

  • ILFORD PAN

(General purpose budget panchromatic film for selected markets )
03

ILFORD PAN 100, PAN 400

ฟิล์มขาวดำ รุ่นเริ่มต้น ราคาประหยัด ของทาง ILFORD แบรนด์ขาวดำคุณภาพที่มีชื่อเสียงมายาวนานจากประเทศอังกฤษ มีให้เลือกทั้ง ISO 100 สำหรับถ่ายกลางแจ้งทั่วไป เช่น แลนสเคป ถาปัตย์ และ ISO 400 สำหรับงานแสงน้อยอย่างถ่ายสตรีท ราคาอยู่ประมาณ 140-150 บาท

................................

2. Standard Level

ระดับคุณภาพมาตรฐาน ใช้งานกันมายาวนานในวงการหลายสิบปี

  • ILFORD FP4 Plus

(Fine grain, general purpose panchromatic film with a wide exposure latitude. Originally launched as Ilford Fine grain Panchromatic emulsion in 1935. )

04

ILFORD FP4 Plus

ฟิล์มขาวดำรุ่นมาตรฐาน จาก ILFORD แบรนด์ขาวดำคุณภาพที่มีชื่อเสียงมายาวนานจากประเทศอังกฤษ มีความไวแสงปานกลางที่ ISO 125 ให้เกรนละเอียด เหมาะกับงานทั่วไป ที่มีสภาพแสงดี ราคาอยู่ประมาณ 200 บาท

  • ILFORD HP5 Plus

(Medium contrast, general purpose panchromatic film with a wide exposure latitude. A film tracing its heritage back to the Ilford HyPer sensitive emulsion in 1931. Well suited to photojournalism. Available as Single use camera )
05

ILFORD HP Plus ฟิล์มขาวดำรุ่นมาตรฐานแบบความไวแสงสูง จาก ILFORD แบรนด์ขาวดำคุณภาพที่มีชื่อเสียงมายาวนานจากประเทศอังกฤษ มีความไวแสงสูงที่ ISO 400 ให้ความคมชัด แม้ในสภาพแสงน้อย เหมาะกับงานเดินถ่าย เช่น สตรีท สารคดี ข่าว ฯ เมื่อเจอสภาพแสงน้อยมาก สามารถล้างเพิ่มเวลาได้ ( Push Processing) ไปที่ 800, 1600 หรือ 3200 ได้ ราคาอยู่ประมาณ 200 บาท

  • Kodak Tri-X 400

( Traditional cubic grain panchromatic film with high contrast, re-engineered in 2007 with a finer grain. Classic photojournalist film. )

06

Kodak Tri-X 400

Kodak Tri-X 400 ฟิล์มขาวดำ รุ่นคลาสสิคของ KODAK ประเทศอเมริกา ที่ผลิตกันมาตั้งแต่ปี 1954 ได้รับความนิยมมายาวนานกว่า 65 ปี เนื้อฟิล์มเกรนแบบดั้งเดิม (Traditional grain ) ให้ความคมชัดสูง Tri-X เป็นฟิล์มระดับมาตรฐานที่ได้รับการไว้วางใจจากช่างภาพมืออาชีพมายาวนาน มีความไวแสงที่ 400 สามารถล้างเพิ่มเวลาได้ ( Push Processing) ไปที่ 800, 1600 หรือ 3200 ได้ ราคาอยู่ประมาณ 220 บาท

.......................................

3. Professional Level

ก่อนจะไปต่อ ขอเล่าเรื่องชนิดของผลึกสารไวแสงของฟิล์มขาวดำ หรือที่เราเรียกกันว่า เกรน (grain) เพิ่มเติมสักนิดก่อน

ชนิดของฟิล์มขาวดำ แบ่งเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ
1. แบบ Traditional grain
2. แบบ Tabular grain

แบบ Traditional grain เป็นเกรนแบบดั้งเดิม มีลักษณะการฉาบสารไวแสงเป็นจุดๆ ผลึกจะเป็นเม็ดใหญ่ ยิ่งฟิล์มความไวสูงขึ้น ต้องฉาบสารไวแสงหนาขึ้น เกรนก็จะยิ่งขนาดใหญ่ตามไปด้วย ฟิล์มประเภทนี้ เมื่อเอามาอัดขยายเป็นภาพขนาดใหญ่ๆ หน่อย ก็จะเห็นเกรนบนภาพชัดเจน ที่เราเรียกกันว่า “เกรนแตก”

แบบ Tabular grain หรือเรียกสั้นๆ ว่า T-grain เป็นฟิล์มยุคถัดมาที่พัฒนาตัวผลึกสารไวแสงใหม่ ตัวผลึกสารไวแสงจะบางและแบนราบ ทำให้ฟิล์มชนิดนี้มีเนื้อละเอียดกว่าแบบเดิมมาก และไม่ค่อยขึ้นเป็นเม็ดเกรน เวลาทำฟิล์มมาอัดขยายรูป หรือแสกนเป็นไฟล์ภาพ

ในเลเวลโปรนี้ ผมจะจัดให้กับฟิล์มขาวดำ ที่เป็นแบบ T-grain ซึ่งได้แก่ ฟิล์ม T-Max ของKodak , ฟิล์ม Delta ของ ILFORD และ ฟิล์ม Neopan ของ Fujifilm

07

ภาพเปรียบเทียบ ซ้าย T-Grain, ขวา Traditional grain

  • Kodak T-MAX 100

(Modern general purpose continuous tone 'T' grain panchromatic film )

08

Kodak T_MAX 100

ฟิล์ม T-MAX 100 คือฟิล์มขาวดำแบบ T-grain ที่เนียนสุด คมสุด และดีที่สุดของ โกดัก เริ่มผลิตมาตั้งแต่ปี 1986 (พ.ศ. 2529) มีความไวแสงต่ำสุดในซีรีย์ T-Max คือที่ ISO 100
เป็นฟิล์มที่มีช่วงรับแสงกว้าง เก็บรายละเอียดได้ดี ไล่โทนได้ต่อเนื่อง เหมาะกับงานที่ต้องการคุณภาพที่เป็นที่สุด
แต่เนื่องจากเป็นฟิล์มเกรดโปร จึงต้องดูแลเป็นพิเศษ คือต้องเก็บในอุณหภูมิต่ำ(แช่เย็น) และให้คุณภาพดีที่สุด เมื่อล้างด้วยน้ำยาเฉพาะของฟิล์ม T-Grain เช่น T-Max Developer ราคาอยู่ประมาณ 260 บาท

09

T-max 100 ถ่ายที่ EI 800

ภาพตัวอย่าง ถ่ายด้วยฟิล์ม T-Max 100 Push 3 สต๊อป เป็น ISO 800

....

  • Kodak T-Max 400

(Modern general purpose continuous tone 'T' grain panchromatic film)

10

Kodak T-Max 400

ฟิล์ม T-MAX 400 คือฟิล์มขาวดำแบบ T-grain ที่ไวแสงสูงขึ้นกว่า T-max 100 ถึง 2 สต๊อป ทำให้ใช้งานสะดวก แม้ถ่ายในทึี่แสงไม่ค่อยมาก แต่ยังมีความคมชัด และรายละเอียดสูงอยู่ น้องๆ ตัวความไว 100 มีช่วงรับแสงกว้าง สามารถปรับเพิ่มความไวแสง 1 สต๊อป คือ จาก 400 ไป 800 ได้โดยยังคงเวลาล้างเท่าเดิม คือได้คุณภาพเท่าเดิมนั่นเอง เป็นฟิล์มที่น่าใช้อีกตัวนึงครับ ราคาอยู่ประมาณ 290 บาท

11

ภาพลุงติ๊ก ถ่ายเมื่อปี พ.ศ. 2531 ฟิล์ม Kodak T-Max 400 ล้างน้ำยา T-Max Developer เวลาล้าง Normal

  • Kodak T-Max 3200

(Multi -speed continuous tone 'T' grain panchromatic film. Originally launched in 1998 the film was discontinued in 2012. Re-launched in USA and Europe 4 March 2018. The “P” means although its an ISO 800 film it’s designed to be push processed to an EI 3200 or higher )

12

Kodak T-Max 3200

ฟิล์ม T-MAX 3200 เป็นฟิล์มขาวดำแบบ T-grain ที่ไวแสงสูงมากที่สุดในโลก คือมากกว่าความไวแสง 100 ถึง 5 สต๊อป ทำให้นำไปถ่ายภาพในที่แสงน้อยมากๆ ภาพกลางคืน ภาพแอคชั่นต่างๆ ได้สะดวกมาก เรียกว่าถ่ายกลางคืนได้แบบไม่ต้องใช้ขาตั้งช่วยกันเลย
(ความไวแสงของฟิล์มจริงๆ ประมาณISO 800 แต่ใช้การล้างเพิ่มเวลาดันไปได้ถึง 3200 ) ราคาอยู่ประมาณ 340 บาท

ภาพตัวอย่างที่ถ่ายด้วยฟิล์มแบบ T-Gain Kodak T-Max 400 ที่มีเกรนละเอียดมาก ความคมชัดสูง มีการไล่โทนต่อเนื่อง

.......

  • ILFORD DELTA 100 Pro

(Very fine grain modern panchromatic professional film using core-shell crystal technology, ilfords response to Kodak T-MAX. )

13

ฟิล์ม ILFORD DELTA 100 Pro คือฟิล์มขาวดำแบบ T-grain ที่มีความไวแสงต่ำสุดของ อิลฟอร์ด ประเทศอังกฤษ เริ่มผลิตเมื่อปี 1992 (หลังจาก T-Max ของโกดัก 6 ปีได้) คุณลักษณะก็จะคล้ายๆ โกดัก T-Max 100 คือ Delta 100 มีเกรนละเอียดสุด คุณภาพดีสุด คมชัดสุด ในตะกูล Delta ด้วยกัน แต่มีราคาย่อมเยากว่า T-Max คือราคาประมาณ 220 บาท

*ฟิล์มจะให้คุณภาพดีที่สุด เมื่อล้างด้วยน้ำยาเฉพาะของฟิล์ม T-Grain เช่น ILFOSOL DD-X

  • ILFORD DELTA 400 Pro

(Fine grain modern panchromatic professional film using core-shell crystal technology, first released 1990, ilfords response to Kodak T-MAX)

14

ILFORD DELTA 400 Pro

ฟิล์ม ILFORD DELTA 400 Pro คือฟิล์มขาวดำแบบ T-grain ที่มีความไวแสงสูงของ อิลฟอร์ด ประเทศอังกฤษ จะไวกว่าตัว ISO 100 ถึง 2 สต๊อป ทำให้นำไปใช้งานในสภาพแสงหลากหลาย ได้สะดวกขึ้น ให้เกรนละเอียดแบบฟิล์ม T-Grain ราคาประมาณ 220 บาท

  • ILFORD DELTA 3200 Pro

(Modern panchromatic professional film using core-shell crystal technology for fast action and low light photography. An ISO 1000 film suitable for push processing to an E.I. of 3200 or higher.)

15

ILFORD DELTA 3200 Pro

ฟิล์ม ILFORD DELTA 3200 Pro คือฟิล์มขาวดำแบบ T-grain ที่มีความไวแสงสูงมากของ อิลฟอร์ด ประเทศอังกฤษ จะไวกว่าตัว ISO 100 ถึง 5 สต๊อป ทำให้นำไปใช้งานในสภาพแสงน้อยมากได้สะดวก ราคาประมาณ 220 บาท

  • Fuji Neopan ACROS 100

“achieving ultra-high image quality with world-class granularity and three-dimensional tone reproduction"

16

Fuji Neopan ACROS 100

ฟิล์ม Fuji Neopan ACROS 100 คือฟิล์มขาวดำแบบ T-grain จากทางฟูจิฟิล์ม ประเทศญี่ปุ่น เป็นฟิล์มแบบ T-Grain ที่มีคุณสมบัติที่ดีแบบ T-Grain ทุกประการ คือเกรนละเอียด ความคมชัดสูง การไล่โทนดีงาม

และจุดเด่นสุดของฟิล์มตัวนี้คือ 'T' grain film noted for its low rate of reciprocity failure คือมีค่า reciprocity failure เมื่อใช้สปีดชัดเตอร์ต่ำๆ น้อยที่สุด ในบรรดาฟิล์มแบบทีเกรนด้วยกัน
.
แต่ Neopan ACROS 100 ได้มีการหยุดผลิตไปได้ในปี 2018 เพิ่งมีข่าวมาไม่กี่วันว่าทางฟูจิ จะกลับมาผลิตใหม่เร็วๆนี้ คงในปี 2019 นี้ โดยใช้ชื่อเป็น Neopan ACROS 100 II
ส่วนราคาขายยังไม่ทราบ ต้องรอตอนเปิดตัวจริงๆ อีกที

มาถึงบรรทัดนี้ ก็คงครบแล้วครับ เรื่องฟิล์มขาวดำแบบต่างๆ ที่อยากจะเล่าให้ฟัง :)

ปล. สงสัยหรือมีคำถามใดๆ โพสต์ถามไว้ใต้บทความนี้ได้เลยนะครับ

เขียนที่บ้าน

19/06/2019

สมชายการช่าง

......................

หมายเหตุ :
แก้ไขเพิ่มเติม ครั้งที่ 1 : 20/06/2019

แก้ไขเพิ่มเติม ครั้งที่ 2 : 21/06/2019 เพิ่มภาพถ่ายประกอบ

  • Hits: 348

Black & White Photo Hybrid Workflow กระบวนการทำภาพขาวดำแบบHybrid เพื่อผลลัพธ์ที่ดีที่สุด

01

.

" Expose&Develop for Detail , Process for Contrast "

อธิบายเป็นไทยได้ว่า “กระบวนการฉายแสงกับล้างฟิล์ม เพื่อเก็บรายละเอียดของภาพในส่วนเงามืดกับส่วนสว่าง และ กระบวนการปรับแต่งไฟล์รูป เพื่อปรับแต่งให้ภาพมีคอนทราสต์ที่ดี”

คำข้างบนนี้คือ บทสรุป กระบวนวิธีทำงานภาพขาวดำของผมในปัจจุบันนี้ครับ

ทั้งหมดมาจากประสบการณ์การทดลองทำงานภาพขาวดำ มากว่า 30 ปี ตั้งแต่เริ่มถ่ายภาพฟิล์มสมัยยังเป็น นศ.โฟโต้ ประมาณปี 1987 ได้เรียนเรื่อง Zone System ครั้งแรกก็ตอนนั้น ถ่ายฟิล์มมาเป็นสิบปี มาเริ่มถ่ายภาพขาวดำจากดิจิตอลจริงจัง สักปี 2004 ที่มีกล้อง DSLR เป็นของตัวเอง ก็ลองถ่ายขาวดำจากกล้องดิจิเรื่อยมา ลองเอาเทคนิค Zone System ของฟิล์มปรับมาใช้กับระบบดิจิตอล จนได้ผลที่น่าพอใจ ในปี 2009 และ ต่อมาก็ได้เปิดสอนเรื่องถ่าย Digital Zone System เรื่อยมาปีละ 3-4 รุ่น จนถึงปัจจุบัน(2018) กว่า 30 รุ่นได้

ในต้นปี 2017 ผมก็เริ่มขยับอีกครั้ง โดยได้กลับมาถ่ายภาพด้วยกล้องฟิล์ม แต่เป็นกล้องฟิล์มแบบ Large Format ที่ใช้ฟิล์มขนาดใหญ่ 4x5 นิ้ว เพื่อที่อยากจะเพิ่มคุณภาพงาน ให้ไปไกลเกินกว่าที่ดิจิตอลฟูลเฟรมทำได้ ณ ตอนนี้ เพราะฟิล์ม 4x5 มีขนาดพิื่นที่รับภาพใหญ่กว่ากล้องดิจิตอลฟูลเฟรมหลายเท่ามาก

.

02

.กล้องฟิล์ม Large Format 4x5 นิ้ว แบบ Field น้ำหนักเบา

ที่เปลี่ยนมาถ่ายภาพด้วยกล้องที่ใช้ฟิล์มขนาด 4x5 นิ้ว เพราะ ฟิล์ม 4x5 มีพื้นที่รับภาพใหญ่กว่าของกล้องดิจิตอลฟูลเฟรมประมาณ 14 เท่า มีการไล่โทนที่สมูทกว่าดิจิตอล เพราะเป็นอนาล๊อคแท้ทรู ตัวเลนส์ของกล้อง LF ก็มีคุณภาพสูงกว่ามาก กล้อง LF มีความสามารถเรื่อง Camera Movement ปรับแก้ Perspective ได้สะดวก และที่สำคัญ กล้องฟิล์ม LF เทียบแล้วมีราคาถูกกว่าระบบกล้องดิจิตอลมาก
แต่ก็มีขั้นตอนการทำงานที่จะยุ่งยาก ซับซ้อนกว่า เพราะถ่ายเสร็จ ต้องมาล้างฟิล์ม แล้วนำมาแสกนจากฟิล์มให้กลายเป็นไฟล์ดิจิตอลคุณภาพสูงอีกที

**ภ่าพด้านบนคือกล้องแบบที่ผมใช้ Wista 45 SP ซื้อมือสองสภาพดีมาจากebay ในราคาประมาณสามหมื่นบาท

03

  • กล้องดิจิตอลที่ใช้เซ็นเซอร์แบบฟูลเฟรม มีพื้นที่รับภาพเท่ากับ 864 ตารางมิลลิเมตร
  • กล้องฟิล์ม 4x5 มีพื้นที่รับภาพเท่ากับ 12,192 ตารางมิลลิเมตร ซึ่งมากกว่าถึง 14 เท่า

*** กล้อง 4X5 แบบ Field ที่เป็นบอดี้ไม้ คุณภาพดีที่นิยมมากในตอนนี้ เช่นยี่ห้อ Chamonix ราคาของใหม่ใน ebay ประมาณ สามหมื่นบาท เทียบกับ บอดี้กล้องดิจิตอลที่กำลังฮิตในตอนนี้คือ Nikon D850 เฉพาะบอดี้ราคาก็แสนสองไปแล้ว ไม่นับกล้อง 4x5 มือสองสภาพดีใน ebay มีให้เลือกมากมาย ในราคาจับต้องได้

04

ราคากล้องใหม่ Chamonix รุ่น 045N-2

Step 1. ขั้นตอนการถ่ายภาพ

052

ภาพตัวอย่างการถ่ายภาพด้วยกล้อง LF 4x5

- การถ่าย ผมจะวัดแบบ Zone System คือการวัดแสงเฉพาะจุด (spot) วัดตามจุดสำคัญต่างๆ เพื่อวางโซน โดยวัดเป็นค่า EV ที่มีตัวเลขไล่ไปเช่น 0 - 16 โดยห่างกันที่ละสต๊อป ทำให้ง่ายต่อการวางโซน เลือกค่าการ Expose เพื่อเก็บดีเทลในส่วน Shadow เป็นหลัก เช่นวางไว้โซน 3 ส่วน Hi-Light นั้น ถ้าลงที่โซน 7-8 พอดีก็จะดี ถ้ามากไปน้อยไป ก็จะปรับเปลี่ยนทีหลังได้ ด้วยเวลาในการล้างฟิล์ม ( Develop Time)

06

ตารางค่า EV

ลิงค์ : การวัดแสง แบบ Zone System, episode 2 : การถ่ายโซนด้วยฟิล์ม 4x5

**การถ่ายฟิล์ม ในขั้นตอนการถ่าย ต้องจดทุกอย่างให้ละเอียด เพราะกล้องจะไม่จดให้เหมือนดิจิตอล ถ้าไม่จด เราจะลืมอย่างรวดเร็ว แล้วหาข้อบกพร่องเพื่อจะแก้ไขในภาพหลังได้ลำบาก

07

สมุดจดเพื่อวาง Zone และหาค่า Expose ก่อนถ่ายภาพ

Step 2. ขั้นตอนการล้างฟิล์ม ( Film Processing )

08

อุปกรณ์ในการล้างฟิล์มเองในบ้าน ใช้พื้นที่เพียงเล็กน้อย

สมัยนี้การล้างฟิล์ม 4x5 ไม่ใช่เรื่องยุ่งยากอีกต่อไป ไม่จำเป็นต้องมีห้องมืด แค่มีถึงถุงมืดใบนึง (1,600) กับ Tank ล้างฟิล์ม (3,800) ก็เพียงพอแล้ว เวลาล้างก็ใช้พื้นที่ครัวในบ้าน ล้างได้สบาย อย่างในภาพประกอบด้านบน ผมซื้อถาดมา 2 ใบ ไว้วางกระบอกน้ำยา และอุปกรณ์ต่างๆ วางไว้ข้างซิงค์ล้างจาน พื้นที่แค่นี้ก็พอล้างฟิล์มได้แล้วครับ

ขั้รตอนการล้างฟิล์ม น้ำยาตัวที่ 1 น้ำยาสร้างภาพ (Developer) จะเป็นตัวทำให้เกิดภาพ Negative บนฟิล์ม เวลาในการล้าง จะเป็นตัวกำหนดส่วนสว่างในภาพ ฉะนั้น เมื่อเรา เพิ่ม หรือ ลด เวลา Develop ฟิล์ม จะสามารถควบคุมดีเทลในส่วนสว่างได้

09

การเพิ่ม หรือ ลดเวลาล้างฟิล์ม

Develop for Scan
ผมเองจะเลือกฟิล์มและน้ำยา Developer ที่ให้เนื้อเกรนที่ละเอียดที่สุด โทน Smooth ต่อเนื่อง คอนทราสต์ไม่จัด เพื่อเน้นเก็บดีเทลในภาพ (ฟิล์ม ILFORD Deltao 100 Pro กับน้ำยา ILFORD DD-X Developer)

เท่าที่ผมทดลองล้างมา 1 ปีที่ผ่านมา เวลาในการ Develop ที่เป็นค่ามาตรฐาน ฟิล์มที่ผมถ่ายมาจะหนาไป ทำให้ดีเทลในส่วนสว่างยังไม่ได้ตามที่ต้องการ ผมจึงปรับลดเวลา Develop ลงประมาณ 15 % ให้เหมาะกับการถ่ายของตัวเอง และเหมาะกับวิธีการแสกนฟิล์มของผมด้วย

10

ตัวอย่างฟิล์ม Negative ที่ล้างแล้ว ดูเนื้อฟิล์มได้ผ่านตู้ไฟสำหรับดูฟิล์ม ก่อนนำไปแสกน

Step 3. การแสกนฟิล์ม Film Scanning

11

เครื่องแสกนฟิล์มแบบ Flatbed ที่สามารถแสกนฟิล์ม 4x5 ได้

การแสกนฟิล์มของผม คอนเซ็ปคือ พยายามเก็บดีเทลในฟิล์มให้ได้มากที่สุด เก็บโทนภาพให้ละเอียดที่สุด ยังไม่สนใจเรื่องคอนทราสต์ภาพ
เครื่องแสกนฟิล์มที่สามารถแสกนฟิล์ม 4x5 ในราคาถูกสุดที่ได้คุณภาพดีสุด ปัจจุบันมีอยู่รุ่นเดียวคือ Epson V800 ราคาในท้องตลาดประมาณ 29,000 บาท ถูกกว่านี้ไม่มี แพงกว่านี้ก็เป็นหลักแสนไปเลยครับ แปลว่าไม่ต้องเลือก สบายไป จัดได้เลย

12

หน้าตาโปรแกรมแสกนของเครื่องเอปสัน

ตัวอย่างการเซ็ทติ้งโปรแกรมแสกนที่ผมใช้
1. เลือกชนิดฟิล์ม : B&W Negative Film
2. Image Type : 48 bit color คือผมจะแสกนเป็นสี RGB 16 ต่อสีหรือ 48 บิต เพื่อเก็บข้อมูลให้ได้มากที่สุด แล้วค่อยมาปรับเป็นขาวดำในภาพหลังในโฟโต้ชอป
3.Taget Size ผมตั้งเป็นขนาด output ที่จะนำไปใช้งาน คือ 16x20 นิ้ว ที่ 300 ppi

13

การตั้ง Target Size แบบนี้ ผมจะได้ไฟล์ขนาดประมาณ 6000x4800 pixels หรือเท่ากับ 28.8 ล้านพิกเซล เทียบกับกล้องดิจิตอล

14

หน้าต่างโปรแกรม Epson Scan

เมื่อเซ็ทค่าเสร็จแล้ว ก็จะมาปรับตั้งค่า Level ให้เก็บดีเทลในส่วนสว่าง และส่วนมืดให้ได้มากที่สุด โดยให้ความสำคัญของคอนทราสต์ภาพรองลงมา โดยเช็คดูจากค่า Densitometer ว่าในจุดนั้นๆ มีค่า Level เป็นเท่าไหร่ อยู่โซนไหน เมื่อปรับจนได้ดีที่สุด แล้วจึงเริ่มทำงานแสกน ซึ่งจะใช้เวลาในการแสกนประมาณ 7-10 นาทีต่อภาพ

15

ภาพที่ได้จากการแสกน

รูปตัวอย่างด้านบน คือไฟล์ภาพที่ได้จากการแสกน สังเกตุจะมีติดโทนสีอยู่เพราะแสกนมาเป็น RGB คอนทราสต์ภาพจะดูต่ำๆ แต่จะเก็บดีเทลในส่วนมืด และ ส่วนสว่างมาได้ครบ ไฟล์ที่ได้ จะคล้ายๆ raw file ของดิจิตอล คือมีดีเทลดี แต่จะคอนทราสต์ต่ำ

Step 4. การปรับแต่งไฟล์ใน Photoshop

469069181 10162440508803151 564520487698890786 n

โปรแกรม Photoshop CC

เมื่อแสกนภาพเป็นไฟล์ดิจิตอลเรียบร้อยแล้ว ก็จะนำมาปรับแต่งไฟล์ให้สวยงามในโปรแกรม Photoshop โดยไล่ไปจาก
1. ครอปขอบภาพขาวๆที่ติดโฮลเดอร์จากการแสนออก ลบฝุ่น และริ้วรอยต่างๆ ในภาพในเรียบร้อย (ฝุ่น จะมาจากตอนใส่ฟิล์มโฮลเดอร์ กับตอนแสกนฟิล์ม)

2. ปรับแต่งโทนภาพในมีคอนทรสต์สวยงาม โดยพยายามไม่ให้เสียดีเทลของภาพไป
โดยเริ่มจาก ก๊อปปี้ Layer ภาพขึ้นมาใหม่ ปรับเปลี่ยน Layer ให้เป็น Smart Object แล้วใช้ ฟิลเตอร์ Camera Raw ในการปรับภาพให้เป็นขาวดำ ปรับโทนโดยรวม และ ตามส่วนต่างๆ จนได้น้ำหนักที่พอใจ แล้วจึงมาปรับต่อใน Photoshop ด้วย Adjustment layer แบบต่างๆ เช่น Level, Curve, brightness-contrast ฯ โดยยังทำงานอยู่ในโหมด 16 บิต ตลอด

เมื่อได้ไฟล์ภาพที่พอใจ ก็จะ save เก็บเป็นไฟล์ Tiff 16 bit แบบยังมี Layer ไว้ เพื่อสะดวกในการมาปรับแต่งต่อในภาพหลังได้อีก

16

ไฟล์ภาพที่ปรับแต่งเสร็จแล้วใน PS พร้อมพิมพ์

หมายเหตุ : การจะปรับแต่งภาพให้ได้ไฟลืคุณภาพดี อุปกรณืที่สำคัญมากอันดับต้นๆ คือจอ Monitor แสดงผล ควรเลือกใช้จอคุณภาพสูงแบบ 10 บิต ที่สามารถไล่โทนขาวดำได้ถึง 1024 ระดับ เทียบกับจอทั่วไปที่ทำได้เพียง 256 ระดับ
ลิงค์ : แนะนำการเลือกซื้อจอ Monitor สำหรับงานภาพถ่าย...

17

Before and After

Step 5. การพิมพ์ภาพ แบบคุณภาพสูง High Quality Printing

เมื่อเราได้ไฟล์ภาพคุณภาพสูงที่ปรับแต่งเรียบร้อยแล้ว ต่อมาคือขึ้นตอนสุดท้าย คือพิมพ์ไฟล์ภาพนั้น ให้ออกมาเป็นภาพปริ๊นท์จริงที่คุณภาพสูง

ขั้นตอนนี้ถือว่าเป็นขั้นตอนที่สำคัญมากขั้นตอนนึง เพราะเราจะได้ภาพที่คุณภาพดี ไม่ดี อยู่ที่ขั้นตอนนี้เลยหละครับ ปัจจัยสำคัญมีอยู่ 2 จุดคือ
1. Printer เครื่องพิมพ์
2. Media กระดาษที่ใช้พิมพ์
เครื่องพิมพ์ภาพขาวดำดิจิตอลที่ดีที่สุดในปัจจุบัน คือเครื่องพิมพ์ Inkjet แบบหมึก Pigment ที่มีหมึกขาวดำพิเศษ 3-4 โทน(ตลับ) โดยเครื่องขนาด A2 จะมีราคาอยู่ประมาณ 50,000 บาทได้
ส่วนกระดาษนั้น ก็จะมีหลากหลายผิว หลากหลายเกรดมาก กระดาษดีๆที่ใช้พิมพ์รูปถ่าย จะเริ่มจากเกรด Photo paper ไปจนถึง เกรด Fine Art paper

18

Canon imagePROGRAF PRO-500 Printer

ผมเองปัจจุบัน เลือกใช้เครื่องพิมพ์ Canon imagePROGRAF PRO-500 ซึ่งเป็นเครื่องพิมพ์แบบตั้งโต๊ะขนาด A2 ( 17x24 นิ้ว) ระบบหมึก 12 ตลับ และรองรับไฟล์แบบ 16 บิตได้โดยตรง

โดยทางแคนนอน จะมีโปรแกรม Print Studio Pro แถมมาให้ ซึ่งจะเป็น Plug In เข้าไปใน Photoshop สามารถทำรูปรูปเสร็จแล้วสั่งพิมพ์ต่อได้เลย โดยรองรับไฟล์แบบ 16 บิตได้ มีระบบ Softproof ทำให้เห็นภาพใกล้เคียงจริงก่อนสั่งพิมพ์ได้

19

โปรแกรม Print Studio Pro

การเซ็ทติ้งในโปรแกรม Print Studio Pro
- ช่อง Printer ถ้าเป็น Windows ให้เลือกเป็น Canon PRO-500 XPS แทน PRO-500 เฉยๆ เพราะ XPS จะเป็นตัวไดรเวอร์ที่รองรับ 16 บิต ถ้าเป็น MAC ก็ไม่ต้องเลือกครับ เพราะเป็น 16 บิตอยู่แล้ว
- Print Quality ถ้าต้องการคุณภาพสูงสุด ก็ให้เลือก Highest
- Color Mode ให้เลือกเปล๊่ยนมาเป็น Black and White Photo ซึ่งจะทำให้เครื่องสั่งพิม์เฉพาะหมึกขาวดำ ภาพที่ได้จะไม่ติดโทนสี
- Media Type เลือกตามชนิดกระดาษที่เราใช้พิมพ์ ถ้าเป็นกระดาษประเภท Fine Art จะใช้ช่องโหลดแบบ Manual Feed และจะใช้เวลาในการพิมพ์นานขึ้นกว่ากระดาษทั่วไป แต่จะให้คุณภาพที่สูงขึ้น และกระดาษแบบ Fine Art จะเก็บรักษาได้นานกว่ามากครับ

20

ภาพ Final Print

สรุป
กระบวนการทำภาพขาวดำของผมคือ :
Analog > Digtal > Analog
กล่าวคือ ถ่ายรูปเป็นฟิล์ม (analog) แสกนให้เป็นไฟล์ภาพ (Digital) เพื่อให้สะดวกและปรับแต่งได้ละเอียด แล้วพิมพ์ออกมาเป็นภาพ Print (analog) ในขั้นตอนสุดท้าย

มีขั้นตอนทั้งหมด 5 Step
Step 1. ขั้นตอนการถ่ายภาพ ( Expose)

Step 2. ขั้นตอนการล้างฟิล์ม ( Film Processing )
Step 3. การแสกนฟิล์ม Film Scanning
Step 4. การปรับแต่งไฟล์ใน Photoshop
Step 5. การพิมพ์ภาพ แบบคุณภาพสูง High Quality Printing

สุดท้าย หวังว่าบทความนี้จะเป็นประโยชน์กับผู้สนใจทำงานภาพขาวดำแบบคุณภาพสูง แบบสูงสุดเท่าที่จะเป็นไปได้ และในราคาที่จ่ายน้อยสุดเท่าที่จะเป็นไปได้

ปล. ผมเขียนเรื่องนี้เป็นครั้งแรก และที่แรก จากประสบการณ์ส่วนตัวโดยตรง ถ้าไปเห็นจากที่อื่น หลังจากนี้ แปลว่าของก๊อปแน่นอนนะครับ


สมชายการช่าง
6/02/2018
เขียนที่บ้านรามอินทรา

 

  • Hits: 352